Vì sao tắt công tắc máy chưa đủ để đảm bảo an toàn bảo trì?

Trong quá trình bảo trì, sửa chữa máy móc tại nhà máy và cơ sở sản xuất, việc tắt công tắc thường được thực hiện trước khi người lao động tiếp cận thiết bị. Tuy nhiên, máy ngừng hoạt động không đồng nghĩa với việc các nguồn năng lượng nguy hiểm đã được loại bỏ hoặc kiểm soát hoàn toàn.

Nguồn điện còn tồn tại, năng lượng tích trữ trong hệ thống hoặc khả năng máy khởi động ngoài ý muốn đều có thể gây tai nạn trong quá trình bảo trì. Vì vậy, bên cạnh việc tắt máy, người lao động cần thực hiện các biện pháp cô lập và kiểm soát năng lượng phù hợp để bảo đảm an toàn trước khi bắt đầu công việc.

1. Tắt công tắc máy có đồng nghĩa với an toàn?

1.1 Chức năng của công tắc điều khiển

Công tắc điều khiển được sử dụng để khởi động, dừng hoặc thay đổi trạng thái hoạt động của máy móc trong quá trình vận hành. Khi công tắc được chuyển sang vị trí tắt, thiết bị có thể ngừng chuyển động hoặc dừng thực hiện chức năng sản xuất.

Tuy nhiên, không phải công tắc điều khiển nào cũng có chức năng cách ly thiết bị khỏi nguồn điện hoặc các nguồn năng lượng khác. Một số bộ phận vẫn có thể được cấp điện, trong khi hệ thống khí nén, thủy lực hoặc cơ cấu cơ khí vẫn còn năng lượng tích trữ.

Do đó, trạng thái máy đã dừng không đủ để xác nhận thiết bị an toàn cho hoạt động bảo trì.

1.2 Sự khác biệt giữa tắt máy và cô lập nguồn năng lượng

Tắt máy là thao tác đưa thiết bị về trạng thái ngừng hoạt động thông qua hệ thống điều khiển. Trong khi đó, cô lập nguồn năng lượng là quá trình ngăn năng lượng từ các nguồn liên quan truyền đến thiết bị hoặc bộ phận cần bảo trì.

Việc cô lập có thể được thực hiện bằng thiết bị ngắt điện có chức năng cách ly, van khóa, cơ cấu ngắt kết nối hoặc các phương tiện cô lập phù hợp với từng loại năng lượng.

Điểm khác biệt quan trọng là tắt máy chỉ dừng hoạt động, còn cô lập năng lượng nhằm ngăn nguồn năng lượng nguy hiểm tiếp tục tác động đến thiết bị. Tuy nhiên, ngay cả khi đã cô lập nguồn cấp, năng lượng tích trữ vẫn cần được giải phóng hoặc kiểm soát trước khi làm việc.

Tắt công tắc máy có đồng nghĩa với an toàn?

>> Xem thêm: Trang chủ – HONEYWELLSAFETY .VN | 100% SẢN PHẨM CHÍNH HÃNG – GIÁ TẬN GỐC

2. Những nguy cơ vẫn tồn tại sau khi tắt công tắc máy

2.1 Nguồn điện vẫn có thể tồn tại

Sau khi tắt công tắc điều khiển, một số mạch điện hoặc bộ phận bên trong thiết bị vẫn có thể mang điện do nguồn cấp chưa được cách ly hoàn toàn.

Điều này có thể xảy ra ở máy móc có nhiều nguồn cấp, mạch điều khiển riêng biệt hoặc hệ thống điện được thiết kế để duy trì một số chức năng khi máy ngừng hoạt động.

Nếu người lao động tiếp xúc với các bộ phận mang điện trong quá trình kiểm tra hoặc sửa chữa, nguy cơ điện giật, bỏng điện hoặc sự cố hồ quang có thể xảy ra.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào trạng thái công tắc hoặc việc máy đã ngừng chạy để kết luận rằng thiết bị không còn điện.

2.2 Năng lượng tích trữ chưa được giải phóng

Ngoài nguồn điện, máy móc công nghiệp còn có thể tích trữ nhiều dạng năng lượng khác nhau, ngay cả khi đã ngừng hoạt động.

Một số trường hợp thường gặp gồm:

– Năng lượng điện: Tụ điện hoặc các bộ phận lưu trữ điện có thể duy trì điện tích sau khi ngắt nguồn.

– Năng lượng khí nén: Khí nén còn trong bình chứa, đường ống hoặc xi lanh có thể tạo ra chuyển động bất ngờ.

– Năng lượng thủy lực: Áp suất còn lại trong hệ thống có thể làm cơ cấu chấp hành dịch chuyển hoặc khiến chất lỏng phun ra khi tháo lắp.

– Năng lượng cơ học: Lò xo bị nén, bộ phận treo cao hoặc cơ cấu chịu tải có thể giải phóng năng lượng khi mất liên kết giữ.

Nếu không được kiểm soát, những nguồn năng lượng này có thể gây kẹp, nghiền, va đập, bỏng hoặc các chấn thương nghiêm trọng trong quá trình bảo trì.

2.3 Máy có thể khởi động lại ngoài ý muốn

Máy móc có thể khởi động hoặc chuyển động bất ngờ khi có người thao tác công tắc, hệ thống điều khiển phát lệnh hoặc nguồn năng lượng được khôi phục.

Nguy cơ này đặc biệt đáng chú ý khi nhiều người cùng làm việc trên một thiết bị hoặc khi người vận hành không biết rằng công việc bảo trì đang diễn ra.

Ngoài ra, một số hệ thống có chế độ điều khiển tự động hoặc từ xa có thể phát sinh lệnh hoạt động mà người đang sửa chữa không trực tiếp thực hiện.

Việc khởi động ngoài ý muốn có thể khiến người lao động bị cuốn, kẹp hoặc va chạm với các bộ phận chuyển động của máy.

Những nguy cơ vẫn tồn tại sau khi tắt công tắc máy

>> Xem thêm: Hệ thống khóa an toàn LOTO – HONEYWELLSAFETY .VN | 100% SẢN PHẨM CHÍNH HÃNG – GIÁ TẬN GỐC

3. Vì sao cần cô lập nguồn năng lượng trước khi bảo trì?

3.1 Ngăn máy khởi động bất ngờ

Cô lập nguồn năng lượng giúp ngăn thiết bị nhận năng lượng từ các nguồn đã được xác định và cô lập, qua đó hạn chế nguy cơ khởi động ngoài ý muốn trong quá trình bảo trì.

Khi kết hợp với biện pháp khóa phù hợp, việc cô lập còn giúp ngăn người khác vô tình thao tác thiết bị cấp năng lượng khi công việc sửa chữa chưa hoàn tất.

3.2 Kiểm soát các nguồn năng lượng nguy hiểm

Máy móc công nghiệp có thể sử dụng đồng thời điện, khí nén, thủy lực và năng lượng cơ học. Vì vậy, chỉ ngắt một nguồn điện không phải lúc nào cũng đủ để kiểm soát toàn bộ nguy cơ.

Việc cô lập năng lượng cần dựa trên đặc điểm của từng thiết bị, xác định đầy đủ các nguồn cấp và áp dụng biện pháp phù hợp đối với năng lượng còn tích trữ.

Đây là cơ sở để hạn chế tình trạng thiết bị bất ngờ chuyển động, giải phóng áp suất hoặc phát sinh các nguy cơ khác trong quá trình sửa chữa.

3.3 Bảo vệ người lao động khi bảo trì

Trong quá trình bảo trì, người lao động thường phải tháo tấm che, mở bộ phận máy hoặc tiếp cận những khu vực vốn được bảo vệ khi thiết bị vận hành bình thường.

Nếu nguồn năng lượng không được kiểm soát, các thao tác này có thể khiến người lao động tiếp xúc trực tiếp với bộ phận nguy hiểm.

Thực hiện cô lập và kiểm soát năng lượng đúng quy trình giúp giảm nguy cơ tai nạn, đồng thời tạo điều kiện để công việc kiểm tra, vệ sinh và sửa chữa được tiến hành an toàn hơn.

Vì sao cần cô lập nguồn năng lượng trước khi bảo trì?

4. Các bước bảo đảm an toàn trước khi bảo trì

4.1 Nhận diện các nguồn năng lượng

Trước khi bảo trì, cần xác định những nguồn năng lượng có khả năng gây nguy hiểm cho người lao động, bao gồm nguồn cấp chính, nguồn cấp phụ và năng lượng tích trữ trong thiết bị.

Việc nhận diện cần dựa trên sơ đồ kỹ thuật, hướng dẫn của nhà sản xuất, đặc điểm vận hành và quy trình an toàn áp dụng tại cơ sở.

Đặc biệt, cần chú ý đến các thiết bị sử dụng nhiều dạng năng lượng hoặc có khả năng được cấp năng lượng từ nhiều vị trí khác nhau.

4.2 Ngừng máy và cô lập nguồn năng lượng

Sau khi xác định các nguồn năng lượng, thiết bị cần được dừng theo trình tự vận hành an toàn trước khi tiến hành cô lập.

Tùy theo cấu tạo hệ thống, việc cô lập có thể bao gồm ngắt thiết bị cách ly điện, đóng van cấp khí nén, cô lập đường thủy lực hoặc ngắt kết nối các nguồn năng lượng khác.

Các phương tiện cô lập phải phù hợp với loại năng lượng và có khả năng ngăn nguồn năng lượng truyền đến khu vực cần bảo trì.

Cần lưu ý rằng nút dừng máy, nút dừng khẩn cấp hoặc lệnh dừng từ hệ thống điều khiển thông thường không thay thế cho thiết bị cô lập năng lượng.

4.3 Khóa và gắn thẻ cảnh báo (LOTO)

Lockout/Tagout (LOTO) là quy trình kiểm soát năng lượng nguy hiểm, trong đó thiết bị khóa và thẻ cảnh báo được sử dụng theo yêu cầu an toàn nhằm ngăn việc cấp năng lượng hoặc khởi động thiết bị ngoài ý muốn. 

Sau khi cô lập nguồn năng lượng, người có thẩm quyền thực hiện khóa tại vị trí cô lập phù hợp nhằm ngăn việc khôi phục nguồn năng lượng ngoài ý muốn. Thẻ cảnh báo cung cấp thông tin về tình trạng bảo trì và cảnh báo không được vận hành thiết bị.

Các thiết bị khóa LOTO có thể bao gồm khóa an toàn, bộ khóa cầu dao, khóa van hoặc những phụ kiện chuyên dụng khác tùy theo đặc điểm của hệ thống.

LOTO không chỉ là thao tác khóa và treo thẻ, mà còn bao gồm các bước chuẩn bị, ngừng máy, cô lập, kiểm soát năng lượng tích trữ và xác minh trạng thái an toàn.

Thẻ cảnh báo không có chức năng ngăn thao tác vật lý như thiết bị khóa. Vì vậy, việc sử dụng khóa, thẻ hoặc phương pháp kiểm soát thay thế phải tuân thủ quy trình và các yêu cầu an toàn áp dụng.

4.4 Giải phóng hoặc kiểm soát năng lượng tích trữ

Sau khi cô lập nguồn cấp, cần xử lý các dạng năng lượng còn tồn tại trong hệ thống trước khi bắt đầu bảo trì.

Tùy theo thiết bị, biện pháp kiểm soát có thể bao gồm xả áp suất còn lại, xả điện tích theo hướng dẫn kỹ thuật, cố định bộ phận có khả năng chuyển động hoặc sử dụng cơ cấu chặn để giữ tải.

Đối với những hệ thống có khả năng tích tụ năng lượng trở lại, cần áp dụng biện pháp kiểm soát và kiểm tra phù hợp trong suốt quá trình làm việc.

Không tự ý xả áp, tháo bộ phận chịu tải hoặc can thiệp vào thiết bị lưu trữ điện khi chưa xác định được phương pháp an toàn.

4.5 Kiểm tra và xác nhận trạng thái an toàn

Trước khi tiến hành bảo trì, người có thẩm quyền cần xác minh rằng các nguồn năng lượng nguy hiểm đã được cô lập và kiểm soát theo yêu cầu công việc.

Việc xác minh có thể bao gồm kiểm tra vị trí thiết bị cô lập, xác nhận áp suất đã được xử lý, kiểm tra tình trạng các bộ phận chuyển động và sử dụng thiết bị đo phù hợp để xác nhận không còn điện áp nguy hiểm tại vị trí làm việc.

Trong những trường hợp được quy trình cho phép, có thể kiểm tra khả năng khởi động sau khi đã bảo đảm không có người ở khu vực nguy hiểm, sau đó đưa bộ phận điều khiển về trạng thái an toàn.

Đối với công việc điện, việc xác nhận không còn điện áp phải được thực hiện bằng phương pháp và thiết bị kiểm tra phù hợp, bởi người có chuyên môn. Không chỉ dựa vào đèn báo, màn hình hiển thị hoặc trạng thái công tắc.

Chỉ bắt đầu bảo trì khi các điều kiện an toàn cần thiết đã được xác nhận.

Các bước bảo đảm an toàn trước khi bảo trì

5. Những lưu ý khi bảo trì máy móc

5.1 Không chỉ dựa vào công tắc hoặc nút dừng khẩn cấp

Công tắc điều khiển và nút dừng khẩn cấp có vai trò quan trọng trong quá trình vận hành và xử lý tình huống nguy hiểm. Tuy nhiên, các thiết bị này thông thường không được thiết kế để thay thế phương tiện cô lập năng lượng khi bảo trì.

Vì vậy, dù máy đã ngừng chuyển động, người lao động vẫn phải thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát năng lượng theo quy trình trước khi tiếp cận khu vực nguy hiểm.

5.2 Không tự ý tháo khóa hoặc khởi động máy

Trong quá trình bảo trì, không được tự ý tháo thiết bị khóa, thay đổi trạng thái cô lập hoặc khởi động lại máy khi chưa được phép.

Theo nguyên tắc an toàn, người trực tiếp lắp khóa phải là người tháo khóa đó. Trường hợp ngoại lệ chỉ được thực hiện theo quy trình kiểm soát riêng, bảo đảm các điều kiện an toàn và được người có thẩm quyền xử lý. 

Khi nhiều người cùng tham gia bảo trì, cần áp dụng phương pháp khóa nhóm phù hợp để bảo đảm từng người được bảo vệ trong suốt thời gian thực hiện công việc.

5.3 Tuân thủ quy trình và phân công trách nhiệm

Hoạt động bảo trì cần được thực hiện bởi người đã được đào tạo, có chuyên môn và được phân công phù hợp với tính chất công việc.

Trước khi bắt đầu, các bên liên quan cần nắm rõ phạm vi bảo trì, nguồn năng lượng cần kiểm soát, tình trạng thiết bị và trách nhiệm của từng người.

Bên cạnh các biện pháp cô lập năng lượng, người lao động cần sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp với nguy cơ còn tồn tại. Đối với công việc điện, các trang bị như găng tay cách điện, phương tiện bảo vệ mắt, mặt hoặc quần áo bảo vệ chuyên dụng cần được lựa chọn dựa trên kết quả đánh giá rủi ro và yêu cầu công việc.

Tuy nhiên, phương tiện bảo vệ cá nhân không thể thay thế việc cô lập và kiểm soát nguồn năng lượng nguy hiểm.

Các bước bảo đảm an toàn trước khi bảo trì

6. Kết luận

Tắt công tắc máy không đồng nghĩa với việc thiết bị đã an toàn để bảo trì, bởi nguồn điện, năng lượng tích trữ và nguy cơ khởi động ngoài ý muốn vẫn có thể tồn tại. Vì vậy, cần thực hiện đầy đủ các biện pháp cô lập nguồn năng lượng, áp dụng quy trình LOTO phù hợp và xác nhận trạng thái an toàn trước khi làm việc nhằm hạn chế tai nạn và bảo vệ người lao động.

7. Honeywell Safety – Đơn vị cung cấp thiết bị bảo hộ chính hãng

Honeywell Safety là đơn vị cung cấp các giải pháp bảo hộ lao động chuyên dụng cho ngành điện, nhà máy công nghiệp và các đơn vị điện lực. Các sản phẩm bảo hộ được phân phối đều có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế và đi kèm đầy đủ tài liệu kỹ thuật, chứng nhận chất lượng.

Đội ngũ kỹ thuật của Honeywell Safety sẵn sàng tư vấn lựa chọn thiết bị bảo hộ phù hợp theo môi trường làm việc và yêu cầu an toàn của từng doanh nghiệp. Bên cạnh đó, khách hàng còn được hỗ trợ về thông tin kỹ thuật, hướng dẫn sử dụng và các giải pháp bảo hộ toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ người lao động và đáp ứng các yêu cầu về an toàn trong sản xuất.

Website: honeywell-safety.vn

Hotline: 098 333 0380

Zalo OA: https://zalo.me/congtyeco3d 

Fanpage: https://www.facebook.com/BHLD.ECO3D/