6 loại nguồn năng lượng cần cô lập trước khi bảo trì thiết bị

Trong môi trường sản xuất công nghiệp, máy móc và thiết bị thường sử dụng nhiều nguồn năng lượng khác nhau để vận hành. Khi thực hiện bảo trì, sửa chữa, vệ sinh hoặc kiểm tra, việc thiết bị bất ngờ khởi động, năng lượng tồn dư được giải phóng hoặc các bộ phận chuyển động ngoài dự kiến có thể gây ra tai nạn lao động nghiêm trọng.

Vì vậy, trước khi tiến hành công việc, người lao động cần xác định đầy đủ các nguồn năng lượng nguy hiểm và thực hiện cô lập theo quy trình an toàn. Trong đó, LOTO (Lockout/Tagout) là phương pháp khóa và gắn thẻ cảnh báo nhằm ngăn chặn việc cấp năng lượng hoặc khởi động thiết bị ngoài ý muốn trong quá trình bảo trì.

Dưới đây là 6 loại nguồn năng lượng phổ biến cần được cô lập trước khi bảo trì thiết bị trong nhà máy và khu vực sản xuất công nghiệp.

1. Năng lượng điện

Năng lượng điện là nguồn nguy hiểm phổ biến trong nhà máy, xuất hiện ở động cơ, tủ điện điều khiển, máy bơm, băng tải, máy nén và nhiều thiết bị sản xuất khác. Ngay cả khi thiết bị đã dừng hoạt động, điện năng tồn dư hoặc khả năng cấp điện trở lại vẫn có thể gây nguy hiểm cho người lao động.

1.1. Nguy cơ khi không cô lập năng lượng điện

-Điện giật khi tiếp xúc với bộ phận đang mang điện.

-Hồ quang điện gây bỏng và chấn thương.

-Thiết bị khởi động bất ngờ trong quá trình sửa chữa.

-Điện năng tồn dư trong tụ điện hoặc linh kiện điện tử gây nguy hiểm.

1.2. Biện pháp cô lập năng lượng điện

Người có thẩm quyền cần xác định nguồn cấp điện, ngắt thiết bị cách ly phù hợp, thực hiện khóa và gắn thẻ theo quy trình LOTO. Sau đó, cần kiểm tra xác nhận không có điện bằng thiết bị đo phù hợp và xử lý điện năng tồn dư theo hướng dẫn kỹ thuật.

Việc nhấn nút dừng máy hoặc tắt công tắc điều khiển thông thường không thay thế cho việc cô lập nguồn điện.

6 nguồn năng lượng cần cô lập

>> Xem thêm: Trang chủ – HONEYWELLSAFETY .VN | 100% SẢN PHẨM CHÍNH HÃNG – GIÁ TẬN GỐC

2. Năng lượng cơ học

Năng lượng cơ học tồn tại trong các bộ phận chuyển động hoặc những chi tiết có khả năng dịch chuyển do lực tác động. Các nguồn phổ biến gồm bánh đà, trục quay, dây đai truyền động, bánh răng, lò xo, đối trọng và các bộ phận máy đang được nâng lên.

Năng lượng này vẫn có thể tồn tại sau khi động cơ dừng. Một số bộ phận tiếp tục quay theo quán tính, rơi xuống do trọng lực hoặc bật trở lại khi lực giữ bị loại bỏ.

2.1. Nguy cơ khi không cô lập năng lượng cơ học

-Người lao động bị cuốn, kẹp hoặc va đập bởi bộ phận chuyển động.

-Chi tiết máy rơi xuống hoặc dịch chuyển ngoài dự kiến.

-Lò xo và cơ cấu đàn hồi giải phóng năng lượng đột ngột.

-Máy tiếp tục chuyển động trong khi người lao động đang kiểm tra hoặc sửa chữa.

2.2. Biện pháp cô lập năng lượng cơ học

Cần ngắt các nguồn cấp có thể làm bộ phận chuyển động, chờ máy dừng hoàn toàn và cố định những chi tiết có nguy cơ dịch chuyển. Đối với bộ phận nâng, cơ cấu lò xo hoặc thiết bị có lực đàn hồi, phải giải phóng hoặc khống chế năng lượng theo hướng dẫn kỹ thuật.

Khi cần thiết, sử dụng cơ cấu nâng đỡ và chốt chặn cơ khí phù hợp. Không dựa vào phanh hoặc cơ cấu giữ thông thường nếu chưa xác nhận chúng đủ an toàn cho công việc.

Quy trinh loto an toàn

>> Xem thêm: Hệ thống khóa an toàn LOTO – HONEYWELLSAFETY .VN | 100% SẢN PHẨM CHÍNH HÃNG – GIÁ TẬN GỐC

3. Năng lượng thủy lực

Năng lượng thủy lực được tạo ra nhờ chất lỏng chịu áp suất, thường là dầu thủy lực, để vận hành xi lanh, máy ép, thiết bị nâng, máy đúc và các hệ thống truyền động công nghiệp.

Ngay cả khi máy bơm đã dừng, áp suất vẫn có thể tồn tại trong đường ống, xi lanh hoặc bộ tích áp thủy lực, gây nguy hiểm trong quá trình bảo trì.

3.1. Nguy cơ khi không cô lập năng lượng thủy lực

-Xi lanh hoặc bộ phận máy di chuyển bất ngờ.

-Dầu thủy lực áp suất cao phun ra từ vị trí rò rỉ, có thể xuyên qua da và gây tổn thương nghiêm trọng.

-Bộ phận máy nâng hạ mất khả năng giữ và dịch chuyển ngoài dự kiến.

-Áp suất tồn dư gây nguy hiểm khi tháo đường ống hoặc sửa chữa van.

3.2. Biện pháp cô lập năng lượng thủy lực

Cần xác định và cô lập nguồn cấp thủy lực, khóa thiết bị cách ly phù hợp và xả áp theo quy trình của nhà sản xuất. Các bộ phận được nâng bằng hệ thống thủy lực phải được hạ xuống vị trí an toàn hoặc chống đỡ bằng cơ cấu cơ khí được thiết kế phù hợp.

Trước khi tháo lắp đường ống hoặc linh kiện, cần xác nhận áp suất đã được giải phóng và các bộ phận không còn khả năng chuyển động nguy hiểm.

4. Năng lượng khí nén

Năng lượng khí nén thường được sử dụng trong máy nén khí, xi lanh khí nén, hệ thống van điều khiển và các dây chuyền tự động hóa. Khí nén có khả năng tích trữ năng lượng trong bình chứa, đường ống và các khoang kín.

Do đó, thiết bị vẫn có thể tiếp tục chuyển động hoặc giải phóng khí áp suất cao ngay cả khi nguồn cấp đã được ngắt.

4.1. Nguy cơ khi không cô lập năng lượng khí nén

-Xi lanh khí nén chuyển động bất ngờ.

-Chi tiết máy bị đẩy hoặc bật ra do áp lực khí.

-Khí nén thoát ra đột ngột gây chấn thương hoặc làm văng vật thể.

-Áp suất tồn dư gây nguy hiểm khi tháo đường ống, đầu nối hoặc van.

4.2. Biện pháp cô lập năng lượng khí nén

Cần ngắt và khóa nguồn cấp khí nén tại điểm cách ly phù hợp, xả áp suất tồn dư theo quy trình và xác nhận hệ thống đã ở trạng thái an toàn trước khi bắt đầu công việc.

Đối với thiết bị có nhiều nhánh cấp khí hoặc nhiều khoang khí độc lập, cần xác định và xử lý đầy đủ từng nguồn liên quan. Không tháo đầu nối hoặc đường ống khi chưa xác nhận áp suất đã được giải phóng.

An toàn trước khi bảo trì

5. Năng lượng nhiệt

Năng lượng nhiệt xuất hiện trong các thiết bị gia nhiệt, lò công nghiệp, nồi hơi, đường ống hơi nóng, hệ thống làm lạnh và các quy trình sản xuất sử dụng nhiệt độ cao hoặc thấp.

Nguồn nguy hiểm có thể tồn tại trên bề mặt thiết bị, bên trong đường ống hoặc dưới dạng hơi nước, chất lỏng nóng và môi chất lạnh ngay cả sau khi thiết bị đã dừng vận hành.

5.1. Nguy cơ khi không cô lập năng lượng nhiệt

-Bỏng do tiếp xúc với bề mặt nóng, hơi nước hoặc chất lỏng có nhiệt độ cao.

-Hơi nóng hoặc môi chất lạnh thoát ra khi mở đường ống, van và thiết bị.

-Tổn thương do tiếp xúc với môi trường hoặc bề mặt có nhiệt độ quá thấp.

-Thiết bị tiếp tục gia nhiệt hoặc làm lạnh trong quá trình bảo trì.

5.2. Biện pháp cô lập năng lượng nhiệt

Cần ngắt nguồn gia nhiệt hoặc làm lạnh, cô lập các đường cấp hơi và môi chất liên quan, đồng thời chờ thiết bị đạt điều kiện nhiệt độ an toàn theo quy trình.

Khi cần thiết, phải thực hiện xả áp, kiểm soát môi chất và xác nhận nhiệt độ trước khi tiếp xúc. Đối với hệ thống có thể tự động gia nhiệt trở lại hoặc nhận nhiệt từ thiết bị khác, cần xác định và cô lập tất cả nguồn liên quan.

6. Năng lượng hóa học

Năng lượng hóa học và các mối nguy liên quan đến hóa chất thường xuất hiện trong hệ thống cấp nhiên liệu, bồn chứa, đường ống dẫn hóa chất, thiết bị phản ứng và dây chuyền xử lý công nghiệp.

Các chất như khí dễ cháy, dung môi, axit, kiềm và hóa chất phản ứng có thể gây cháy nổ, ngộ độc, ăn mòn hoặc phản ứng nguy hiểm nếu rò rỉ hay tiếp xúc không kiểm soát. Một số hóa chất còn có khả năng tiếp tục sinh nhiệt hoặc sinh khí sau khi quá trình vận hành đã dừng.

6.1. Nguy cơ khi không cô lập nguồn hóa chất

-Hóa chất rò rỉ hoặc phát tán khi mở đường ống, bồn chứa.

-Cháy nổ do nhiên liệu hoặc khí dễ cháy tiếp xúc với nguồn gây cháy.

-Bỏng hóa chất, ngộ độc hoặc tổn thương đường hô hấp.

-Phản ứng hóa học không mong muốn khi hóa chất còn tồn dư trong thiết bị.

6.2. Biện pháp cô lập nguồn hóa chất

Cần xác định đầy đủ các đường cấp hóa chất, nhiên liệu và những chất có khả năng gây phản ứng. Tùy theo tính chất hóa chất và thiết kế hệ thống, cần thực hiện cô lập bằng thiết bị phù hợp, xả hoặc thu hồi môi chất, làm sạch, khử nhiễm và kiểm tra điều kiện an toàn theo quy trình chuyên môn.

Đối với hệ thống có khí dễ cháy, khí độc hoặc hóa chất nguy hiểm, có thể cần bổ sung biện pháp thông gió, kiểm tra nồng độ khí hoặc cô lập vật lý đường ống theo đánh giá rủi ro. Các biện pháp phải tuân theo quy trình được phê duyệt và yêu cầu an toàn áp dụng cho từng hệ thống.

Lưu ý khi cô lập nguồn năng lượng trước khi bảo trì

7. Lưu ý khi cô lập nguồn năng lượng trước khi bảo trì

Việc nhận diện đúng nguồn năng lượng chỉ là bước đầu. Để bảo đảm an toàn, người thực hiện cần tuân thủ quy trình cô lập năng lượng và xác nhận trạng thái an toàn trước khi tiếp xúc với thiết bị.

7.1. Xác định tất cả nguồn năng lượng

Kiểm tra sơ đồ thiết bị, tài liệu kỹ thuật và hiện trạng thực tế để xác định nguồn năng lượng chính, nguồn phụ và năng lượng tồn dư. Một thiết bị có thể đồng thời sử dụng điện, khí nén, thủy lực và nhiệt.

7.2. Thực hiện khóa và gắn thẻ theo quy trình LOTO

Các thiết bị cách ly năng lượng cần được khóa và gắn thẻ nhận diện theo quy trình áp dụng tại cơ sở nhằm ngăn người khác tự ý cấp năng lượng trở lại.

7.3. Giải phóng hoặc khống chế năng lượng tồn dư

Sau khi cô lập, cần xử lý các nguy cơ còn lại như điện tích trong tụ điện, áp suất trong đường ống, bộ phận đang chuyển động theo quán tính, lò xo bị nén hoặc các chi tiết có khả năng rơi do trọng lực.

7.4. Xác minh trạng thái an toàn trước khi làm việc

Người có thẩm quyền cần thực hiện kiểm tra xác nhận theo quy trình, bao gồm thử khởi động khi phù hợp và bảo đảm thiết bị không thể vận hành ngoài ý muốn. Đối với hệ thống điện, phải xác nhận không có điện bằng phương pháp và thiết bị đo phù hợp.

7.5. Khôi phục năng lượng sau bảo trì

Sau khi bảo trì hoàn tất, cần kiểm tra khu vực làm việc, thu dọn dụng cụ, bảo đảm người lao động ở vị trí an toàn và thực hiện tháo khóa, khôi phục năng lượng theo đúng quy trình. Không tự ý tháo khóa của người khác ngoài trường hợp ngoại lệ được quy định trong quy trình của cơ sở.

8. Honeywell Safety – Đơn vị cung cấp thiết bị bảo hộ chính hãng

Honeywell Safety cung cấp các thiết bị bảo hộ lao động và giải pháp an toàn công nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp bảo vệ người lao động trước những nguy cơ trong quá trình sản xuất, vận hành và bảo trì máy móc. Việc lựa chọn thiết bị phù hợp với môi trường làm việc và yêu cầu bảo vệ là yếu tố quan trọng giúp nâng cao an toàn lao động.

Doanh nghiệp có nhu cầu tìm hiểu thiết bị bảo hộ và các giải pháp an toàn công nghiệp có thể liên hệ Honeywell Safety để được tư vấn sản phẩm phù hợp với điều kiện làm việc thực tế.

Website: honeywell-safety.vn

Hotline: 098 333 0380

Zalo OA: https://zalo.me/congtyeco3d 

Fanpage: https://www.facebook.com/BHLD.ECO3D